มีสุขชวนคุย : Your Companion

“Brandeis Farmers Club”

สวนผักบนดาดฟ้าที่ ม.แบรนดีส

หลังจากที่เราได้ไปเยี่ยมเยียนแปลงผักออร์แกนิกในมหาวิทยาลัยบ้านเรากันไปแล้ว คราวนี้กินดีmeสุข ก็จะขอพาเพื่อนๆโกอินเตอร์ไปดูแปลงผักที่มหาวิทยาลัยในสหรัฐอเมริกากันบ้างค่ะ

อย่างที่ทราบกันค่ะว่าส่วนใหญ่แล้วแปลงผักในรั้วสถานศึกษานั้นคือพื้นที่แห่งการเรียนรู้โดยแท้จริง ซึ่ง “คุณปุ้ย วรางคนางค์ นิ้มหัตถา” แห่งเครือข่ายสวนผักคนเมือง เล่าให้เราฟังว่า ในต่างประเทศทั้งโซนยุโรปและอเมริกาต่างก็ตื่นตัวในเรื่องปัญหาความมั่นคงทางอาหารกันทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้สารเคมีในการเพาะปลูก การทำเกษตรที่ไม่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่จึงได้มีฟาร์มผักสวนครัวเป็นของตัวเอง

เช่นที่มหาวิทยาลัยแบรนดีส Brandeis รัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา เมื่อนักศึกษาเอกสิ่งแวดล้อมได้ศึกษาวิชาเกี่ยวกับความยั่งยืนแความเป็นธรรมด้านอาหาร แล้วเกิดแรงบันดาลใจที่จะทำอะไรสักอย่างเพื่อให้ผู้คนทั้งในมหาวิทยาลัยและชุมชนรอบข้างได้เรียนรู้เรื่องการผลิตอาหารแบบยั่งยืน สามารถเข้าถึงอาหารดี มีคุณภาพได้โดยง่าย พวกเขาจึงได้ช่วยกันทำชมรมเกษตร “Brandeis Farmers Club” ขึ้น โดยใช้พื้นที่ว่างบริเวณดาดฟ้าของมหาวิทยาลัยมาปลูกผัก ซึ่งทางมหาวิทยาลัยเองก็ให้การสนับสนุนเรื่องนี้เป็นอย่างดีค่ะ เพราะไม่เพียงแต่ให้พื้นที่เท่านั้น แต่ยังมอบทุนสนับสนุนอีก 30,000 เหรียญ เพื่อมาพัฒนาแปลงผักด้วย นอกจากนี้ยังได้รับความช่วยเหลือจากกลุ่ม “Green City Growers” ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญเรื่องการทำเกษตรในเมืองที่ Boston มาช่วยให้คำแนะนำด้านการออกแบบ และทำสวนผักบนดาดฟ้าค่ะ

 

โดยสวนผักแห่งนี้ใช้ลังที่ใส่น้ำมาทำเป็นแปลงผักบนพื้นที่ 1,500 ตารางฟุต และมีนักศึกษาในชมรม รวมถึงอาสาสมัครมาช่วยกันลงมือลงแรงทำ ส่วนผลผลิตที่ได้ก็จะนำไปขายที่ตลาดนัดเกษตรกร บางส่วนก็จะส่งให้กับสมาชิกที่จ่ายเงินล่วงหน้า และบางส่วนก็บริจาคให้กับธนาคารอาหาร และกลุ่มผู้ยากไร้ในชุมชนค่ะ

  

บ้านเราเองก็มีมหาวิทยาลัยหลายแห่งเริ่มสนใจเรื่องนี้นะคะ แต่โดยส่วนใหญ่ก็จะเป็นความคิดริเริ่มของอาจารย์ และบุคลากรในมหาวิทยาลัย รวมถึงมุ่งเน้นงานวิจัยเป็นหลัก หากจะพัฒนาให้เกิดผลยั่งยืนและสร้างการเปลี่ยนแปลงได้จริง ก็คงต้องอาศัยพลังของนักศึกษา รวมถึงการมีพื้นที่ปลูกเป็นรูปธรรม เพื่อเป็นห้องเรียนมีชีวิตให้กับคนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้จากการปฏิบัติจริง เพื่อให้เกิดพื้นที่อาหารปลอดภัยสำหรับผู้คน ชุมชนในมหาวิทยาลัย รวมถึงชุมชนรอบข้าง

“สิ่งสำคัญคือต้องคิดให้ไกลเกินกว่าตัวเอง รู้จักเผื่อแผ่คนด้อยโอกาส คนยากไร้ในสังคม  แล้วก็ไม่ได้จำกัดเพียงแค่คณะหรือสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร เพราะเรื่องอาหารที่ดีนั้นมีความหมายกับชีวิตของทุกคนค่ะ” คุณปุ้ยกล่าวทิ้งท้าย :)

 

        ต้องขอยอมรับในพลังและแรงใจของเหล่านักศึกษาทั้งในและต่างประเทศ ในการสร้างความเปลี่ยนแปลงและตระหนักรู้ให้กับสังคมในเรื่องความปลอดภัยด้านอาหารจริงๆนะคะ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าเรื่องราวดีดีที่เรานำเสนอจะช่วยสร้างแรงบันดาลใจให้ทุกคนหันมาใส่ใจและให้ความสำคัญกับอาหารที่เรากินกันอยู่ทุกวันให้มากขึ้น

เพราะเมื่อเรา “กินดี” ชีวิตเราก็ “มีสุข” ค่ะ ^^

มีสุขชวนคุย : Your Companion

** สวนผักบนหลังคา **
แหล่งอาหารดีบนดาดฟ้าที่ ม.เกษตร

อีกหนึ่งพื้นที่สวนผักต้นแบบที่เราจะพาไปชมกัน นั่นคือสวนผักบนดาดฟ้า ของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์นั่นเองค่ะ

 ที่นี่เค้าริเริ่มทำสวนเล็กๆบนดาดฟ้า หลังเหตุน้ำท่วมใหญ่ในปี 2554 ภายใต้การดูแลของ รศ. พาสินี สุนากร รองศาสตราจารย์ประจำสาขาวิชาเทคโนโลยีทางอาคาร ซึ่งเป็นหนึ่งในโครงการสวนผักคนเมืองที่ประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีทีเดียว        
 

ต่อมาเมื่อได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ในปี 2555 นั่นจึงเป็นจุดเริ่มต้นของโครงการสวนผักบนหลังคาค่ะ โดยใช้พื้นที่บนดาดฟ้าคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ซึ่งมีการทำวิจัยการปลูกพืชพันธุ์อยู่แล้ว เป็นพื้นที่เป้าหมายแรกของโครงการ

         ปัจจุบันสวนผักบนดาดฟ้าได้เพิ่มขึ้นมาอีก 2 อาคาร นั่นคือดาดฟ้าชั้น 4 ของอาคารสำนักหอสมุด ที่เปิดพื้นที่ให้นิสิตนักศึกษาได้มีโอกาสเข้าไปช่วยดูแลและใช้เป็นสถานที่พักผ่อน ส่วนอีกแห่งหนึ่งคือดาดฟ้าชั้น 5 อาคารวิทยบริการ ซึ่งนับเป็นสวนดาดฟ้าต้นแบบแปลงสาธิต สำหรับให้บุคคลภายนอกได้เข้ามาศึกษา รวมถึงใช้เป็นพื้นที่ทดลองทำจริงสำหรับกลุ่มนิสิตหรือบุคคลภายนอกที่เข้ามาเรียนรู้ค่ะ

 

       

          

        อาจารย์พาสินีเล่าว่า ผลผลิตที่ได้ก็จะถูกนำไปแจกจ่ายเพื่อบริโภคภายในโรงอาหารของสถาบัน โดยพื้นที่สวนผักบนดาดฟ้านอกจากจะใช้เป็นพื้นที่เสริมในหลักสูตรการสอนแล้ว ก็ยังเป็นพื้นที่ในการทำกิจกรรมเสริมให้กับบุคลากรในสถาบันด้วย โดยเฉพาะกลุ่มแม่บ้านที่ได้รับการอบรมเรื่องการปลูกผักอินทรีย์ ก็จะมาช่วยดูแลแปลงผักบนดาดฟ้านี้ด้วย โดยแม่บ้านเหล่านี้ถือเป็นผู้ดูแลกลุ่มหลัก ส่วนอาจารย์และนิสิตก็เป็นกำลังเสริมที่จะมาคอยช่วยดูแลเช่นกัน

         

        พื้นที่สวนดาดฟ้า ยังถูกใช้เป็นพื้นที่แปลงสาธิตให้กับผู้ที่มาเข้าเรียนในหลักสูตรการปลูกผักอินทรีย์ของมหาวิทยาลัยด้วยนะคะ อีกทั้งยังมีการขยายผลโดยนำผลจากการทดลองจริงผ่านการเรียนรู้ภายในหลักสูตร ไปใช้ในการเตรียมแผนการทำสวนผักคนเมืองหลังเกษียณ ขณะที่บางคนอาจนำไปต่อยอด ปลูกภายในบ้าน และจัดเตรียมพื้นที่ไว้เป็นโครงการในเชิงธุรกิจอีกด้วย

         “ในต่างประเทศเองก็มีการสนับสนุนเรื่องการทำสวนบนดาดฟ้าอย่างจริงจัง เพราะเค้ามีแนวคิดว่าพื้นที่ดาดฟ้าทำให้เกิดการแผ่รังสีความร้อน ทำให้เมืองเกิดความร้อน ที่เรียกว่าเกาะความร้อนเมือง ซึ่งมีสาเหตุจากดาดฟ้าเป็นหลัก อย่างโตเกียว ญี่ปุ่น นิวยอร์ค แคนาดา สิงคโปร์ ก็มีการบังคับกันเป็นกฎหมายเลยว่าถ้าคุณมีดาดฟ้าอาคารขนาดใหญ่ เช่นขนาดพื้นที่ 1,000 ตารางเมตรขึ้นไป จะต้องมีพื้นที่เป็นสวนดาดฟ้า หรือโซล่าเซลล์ หรือบางประเทศก็มีการเพิ่มมาตรการจูงใจอย่างเช่นที่สิงคโปร์ รัฐบาลจะให้การสนับสนุนงบประมาณบางส่วนสำหรับทำสวนดาดฟ้าด้วย แต่ในบ้านเรายังไม่มีกฎหมายหรือข้อบังคับในส่วนนี้” อาจารย์พาสินีกล่าวทิ้งท้าย

        ยิ่งได้มาเห็นสวนผักบนดาดฟ้าแบบนี้ หลายคนอาจมีแรงบันดาลใจดีดีที่จะปลูกผักในเมืองไม่มากก็น้อยนะคะ โดยเฉพาะถ้าบ้านใครเป็นตึกแถว หรืออยู่อพาร์ทเมนต์ที่มีพื้นที่ว่างบนดาดฟ้า ก็ลองมองหาแนวร่วมดูค่ะ เพราะนอกจากจะได้มีผักปลอดสารพิษไว้แบ่งกันรับประทานแล้ว ดีไม่ดีอาจเป็นช่องทางหารายได้เสริมได้อีกด้วย

        

 
        ครั้งหน้าเราจะพาไปดูสวนผักที่ต่างประเทศกันบ้างนะคะ ^_^

มีสุขชวนคุย : Your Companion

       สวนผักในหอพักพยาบาล

        *~ ที่มหิดล ศาลายา ~*

คงไม่ได้มีแค่เพียงนิสิตนักศึกษาเท่านั้นที่มีบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปเป็นเพื่อนยามยาก เมื่อต้องจากบ้านมาใช้ชีวิตในหอพัก หลายคนเองก็คงเคยผ่านช่วงเวลายากลำบากเช่นนั้นเหมือนกันใช่มั้ยล่ะคะ??

      

ไม่ต่างจากชีวิตนักศึกษาพยาบาลที่นี่เช่นกันค่ะ ยิ่งเรียนหนัก ก็ยิ่งไม่มีเวลาได้ดูแลสุขภาพตนเองเท่าที่ควร ทางเจ้าหน้าที่ของโรงเรียนจึงได้มีแนวคิดอยากจะเปลี่ยนพื้นที่ว่างเปล่าในบริเวณหอพักโรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี  มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา ให้กลายเป็นสวนผักออร์แกนิก เพื่อให้นักศึกษาได้มีโอกาสเรียนรู้การปลูกผัก พึ่งตนเอง ได้มีเวลาสัมผัสธรรมชาติ

 

 และที่สำคัญคือได้มีอาหารดีๆไว้กินนั่นเอง

คุณศุภนุช  มงคลพันธ์ หรือพี่นุช หัวหน้าโครงการสวนผักบนหอพัก เล่าว่า เดิมทีทางหอพักได้มีการทำกิจกรรมร่วมกับนักศึกษาอยู่บ้าง คือชวนกันปลูกผัก ใส่กระถาง แล้วให้เด็กนำขึ้นไปปลูกต่อบนหอพัก แต่ด้วยความที่เนื้อที่มีน้อย ประกอบกับเห็นว่ามีพื้นที่บริเวณหอพักที่ถูกทิ้งว่างอยู่ จึงคิดขยับขยายลงมาปลูกผักกันด้านล่าง โดยเปิดรับสมัครนักศึกษาที่สนใจมาช่วยกันทำแปลงปลูกผัก ดูแลรดน้ำ และมีการนัดกันเก็บผลผลิตเพื่อนำไปทำอาหารไว้กินร่วมกันด้วย

 โดยปัจจุบันมีนักศึกษาที่สมัครเข้าร่วมโครงการ 7 คน และมีเจ้าหน้าที่ฝ่ายต่างๆที่ช่วยกันทำอีก 12 คน แปลงผักเล็กๆแห่งนี้เลยกลายเป็นเสมือนแปลงทดลอง ที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้และพบปะพูดคุยกันทั้งของนักศึกษาและเจ้าหน้าที่ของโรงเรียน

มากกว่าอาหารดีดี และมิตรภาพที่เกิดขึ้น คือแปลงผักแห่งนี้ยังให้อะไรมากมายแก่นักศึกษาพยาบาลที่นี่ด้วย บางคนบอกว่าแปลงผักแห่งนี้ มีส่วนช่วยคลายเครียดได้มาก โดยเฉพาะในวันที่ต้องเรียนหนักๆ อยู่ในห้องเรียนทั้งวัน การได้มีโอกาสอยู่กับพื้นที่สีเขียว จึงทำให้รู้สึกผ่อนคลายขึ้น บางคนที่สนใจเรื่องสุขภาพเป็นพิเศษ พอได้ปลูกผักกินเอง ก็รู้สึกชอบที่ได้กินอาหารดีๆ บางคนที่เมื่อก่อนอาจเคยปลูกผักคนเดียว พอได้มาทำโครงการนี้ ได้ทำกิจกรรมเป็นกลุ่ม ก็รู้สึกสนุกที่ได้มีเพื่อน ได้พูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับคนอื่นด้วย

   ส่วนพี่นุชเองในฐานะหัวหน้าโครงการ เธอบอกว่าพื้นที่สวนผักแห่งนี้คือแรงบันดาลใจสำคัญ ที่ทำให้ตัวเองกลับไปลงมือทำสวนผักที่บ้าน โดยมีเพื่อนๆเจ้าหน้าที่ไปช่วยกันลงแรงด้วยค่ะ

ถึงจะมีจุดเริ่มต้นจากแนวคิดเล็กๆ เพียงเพื่ออยากให้เด็กๆนักศึกษาได้มีสุขภาพดี ได้กินอาหารที่มีประโยชน์ และปลอดภัย แต่ผลตอบแทนที่ได้จากแปลงผักแห่งนี้ ทั้งความรู้และมิตรภาพดีดี ก็คุ้มค่ามากมายกว่าที่คิดจริงๆค่ะ

 

คราวหน้าเราจะพาไปดูแปลงผักบนดาดฟ้ากันบ้าง แต่จะเป็นที่ไหน ต้องติดตามกันให้ดีนะคะ ^^

(ขอขอบคุณข้อมูลจาก thaicityfarm : สวนผักคนเมือง)